Interview met logopediste: duim of speen?

Vandaag een interview met logopediste Janita Timmerman (30). Janita is getrouwd en moeder van Vera (1,5). Ik stelde haar een aantal vragen over speengebruik en duimzuigen.

Wat vind jij, liever spenen of liever duimen?
Liever spenen. Een fopspeen is namelijk minder schadelijk voor het gebit en het gebruik ervan is makkelijker af te leren. Er zijn meer nadelen te noemen voor duimen dan voor spenen. Een duim kun je niet even wegleggen en een speen wel. Dat maakt het ook extra lastig als je het wil gaan afleren. Duimen is ook onhygiënischer. Een speen kun je uitkoken, maar aan een duim zitten allerlei bacteriën of etensresten. Het belangrijkste is dat spenen makkelijker is af te leren dan duimen. Dus als ik per se moet kiezen dan ben ik wel voor het spenen.

Maar liever helemaal niets?
Eh ja, dat is dus even de vraag. Ik heb zelf een dochter en ik was eerst totaal tegen spenen. Toen ik bij het consultatiebureau kwam zei de arts “Ik denk dat je dochter wel veel zuigbehoefte heeft, misschien is het wel handig om een speen te gebruiken”. Ik vond het een beetje gek, maar ik dacht misschien heeft ze ook wel gelijk, laat ik dan eens proberen of het wel effect heeft op hoe Vera dan is. Ze werd er rustiger van, dus toen zijn we wel begonnen met haar de speen te geven.

De gevolgen van teveel en te lang spenen of duimen worden vaak onderschat

Een baby heeft een aangeboren behoefte om te zuigen, de zuigreflex. Bij het zuigen op duim, vingers of speen zijn de tong, kaken en tanden in dezelfde positie als bij het zuigen aan de borst of een fles. Het is niet gemakkelijk maar wel belangrijk om het zuigen zo vroeg mogelijk af te leren, want het kan nadelige gevolgen hebben. Zo rond de negen maand wordt de zuigbehoefte minder. Daarom heb ik vanaf negen maanden kritischer gekeken naar wanneer ik de speen nog gaf en wat nog echt nodig was voor Vera. Ze had toen de speen nog overdag, daarna ben ik wel snel gaan afbouwen. Vanaf negen maand en tot op heden geef ik haar de speen alleen in haar bedje, als hulpmiddel om te gaan slapen. Ik merk dat ze dit nog wel nodig heeft.

Dus alleen op het gebied van slapen zet je het nog in?
Ja, op dit moment wel en alleen bij hoge uitzondering krijgt ze nu een speen. Als ik er zelf ben kan ik haar wel troosten, maar bij hoge uitzondering zet ik de speen in als vertroostend middel. Maar als ze is stil is, gaat die speen er gelijk weer uit. Tijdens het spelen is het gewoon niet nodig, anders went ze aan het gebruik van een speen. Dan is het niet als hulpmiddel om te troosten of veiligheid te bieden, maar dan wordt het een gewoonte.

Wat is dan het gevaar van zo’n gewoonte?
De overgang van zuigbehoefte naar gewoonte ligt zo rond de 12 maanden. Het is verstandig om te stoppen met de speen voordat het een gewoonte is geworden. Dat geldt voor de ouder, die de speen aanbiedt, en ook voor het kind. Het gevaar van een gewoonte is dat je het heel moeilijk kunt afleren. Daarom moet je heel gericht kijken wanneer je de speen geeft en wanneer niet. Het kan een gewoonte worden voor een kind om naar een speen te grijpen of te vragen als deze binnen handbereik ligt. Het is voor ouders ook een gevaar om uit gewoonte de speen te geven. Bijvoorbeeld wanneer je buiten met de kinderwagen gaat lopen en je doet er, hup, meteen een speen in. Ik betrapte me er in het begin ook op, dat ik automatisch de speen gaf terwijl het helemaal niet nodig was. Een kind mag soms best wel even miepen, maar totale paniek is wat anders. Daarin moet je ook kijken wat is nodig voor jouw kind, want elk kind is anders.

Zijn er richtlijnen wat betreft leeftijd en spenen of duimen?
Tot twee jaar kun je de speen nog prima gebruiken, maar vanaf één jaar is het handig om wat kritisch te kijken naar wanneer je de speen geeft. Dan is je kind geen baby’tje meer die veel zuigbehoefte heeft. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Kindertandheelkunde stoppen de meeste kinderen vanzelf met spenen tussen hun tweede en vierde jaar. Problemen als scheefstand en een afwijkende groei van de tandbogen en het gehemelte herstellen zich vaak binnen zes maanden wanneer het gebruik van de fopspeen voor het tweede levensjaar wordt afgeleerd.

Wat is het effect van duimen en spenen?
Duimen en spenen kunnen negatieve gevolgen hebben. De duim of speen geeft druk op de tanden en de kaak. Daardoor kan een afwijkende stand ontstaan. De boventanden kunnen bijvoorbeeld naar voren gaan staan of de onder- en boventanden groeien niet naar elkaar toe. Het kan ook zorgen voor ‘open mond gedrag’. Dat komt heel vaak voor. Dit betekent dat een kind die duimt of een speen heeft, zijn mond laat open hangen wanneer de de duim of speen uit de mond haalt. Bijvoorbeeld als hij televisie kijkt, iets luistert of een boekje leest. Door open mond gedrag kan een kind door de mond gaan ademen waardoor hij meer last kan krijgen van verkoudheid, oorklachten en slappe mondspieren.

Het is verstandig om te stoppen met de speen voordat het een gewoonte is geworden

Een ander effect van duimen en spenen is een onjuiste tongligging. Als je een duim of speen in je mond doet, verplaatst de tong zich naar onderen en naar voren, tegen de onderlip of tanden. Als je de duim of speen uit je mond haalt is de kans groot dat de tong uit gewoonte op deze plek blijft liggen. Dit kan gevolgen hebben voor het slikken, want de tong perst tegen of tussen de tanden, maar ook voor de uitspraak. De spraak bij de klanken l,n,d,t,s,z, wordt gevormd met de tong. Als de tongspier niet zo sterk of niet meer zo sterk is kunnen die klanken met de tong tussen of tegen de tanden worden uitgesproken, in plaats van achter de tanden. Daardoor kun je gaan slissen of lispelen. Je tong is in verhouding de sterkste spier van je lichaam en als je deze niet goed gebruikt maak je hem passief.  

Dus duimen of spenen heeft eigenlijk effect op de manier waarop een kind zichzelf duidelijk kan maken?
Ja, dat kan een gevolg zijn. Er zijn genoeg voorbeelden van kinderen die veel geduimd of gespeend hebben en geen effecten of schadelijke effecten hebben ondervonden. Maar als er bijvoorbeeld sprake is van een oorontsteking door open mondgedrag, heb je niet alleen oorpijn, maar je hoort ook minder van je ouders of omgeving. En dat heeft weer effect op de ontwikkeling van de taal en of spraak van een kind.

Kijk gewoon goed naar wat je kind nodig heeft

Het hangt allemaal heel erg met elkaar samen. Als een kind zijn mond veel open heeft staan, slikt hij minder en wordt de buis van eustachius in je gehoorgang te weinig doorgelucht. Dat slibt langzaam dicht met oorsmeer en viezigheid, waardoor je minder hoort. Dan moet je naar de huisarts, al dan niet voor buisjes. Het slissen, lispelen of een slappe articulatie kan natuurlijk ook in de weg zitten bij de verstaanbaarheid van een kind.

Oké dan! Best heftig.
Ja, de gevolgen van teveel en te lang spenen of duimen worden vaak onderschat. Aan de andere kant is het ook maar net waar jij als ouder prioriteit aan geeft. Het is natuurlijk erg schattig om te zien als een kind een duim in zijn mond heeft, maar als je hem hiermee op latere leeftijd een heel beugeltraject kunt besparen zou hij je waarschijnlijk dankbaar zijn voor het afleren. Maar nogmaals, kijk goed naar wat je kind nodig heeft. Gelukkig zijn steeds meer instanties zoals consultatiebureaus, tandartsen en scholen op de hoogte van de rol van de logopedist hierin en zij kunnen tijdig aan de bel trekken. Dat is dan weer een geruststelling!  

Wil je weten welke tips Janita heeft voor het afleren van speengebruik of duimzuigen? Lees dan komende vrijdag de Weekendtip!

1 antwoord
  1. Rolinde
    Rolinde zegt:

    Mooi stuk! En erg handig om te weten wanneer het speengebruik een gewoonte word, ook voor mezelf 🙂
    Ik vind het meest verhelderende om te horen dat een kind tussen twee en vier vanzelf die speen wel eens zat wordt. Hier lopen wij namelijk wel tegen aan, onze oudste gebruikt de speen ook alleen ‘ nachts nog en dit willen we eigenlijk er ook af hebben. Maar ze is al een slechte slaper en met die speen zijn de nachten toch nog iets beter. Nu kan ik mijn eigen opgelegde druk om die speen af te bouwen/stoppen toch nog wel even laten varen! Amélie blij, en ik blij 😊

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *